De kracht van ontmoeting tussen generaties
Hoe kunnen jong en oud elkaar versterken en samen vormgeven aan een samenleving waarin iedereen van betekenis kan zijn? Die vraag stond centraal tijdens het symposium Samenleven, hoe doe je dat? De Samenwerkende Friese Ouderen Organisaties (SFOO) organiseerde deze middag samen met NHL Stenden Hogeschool en HANNN, met ondersteuning van stichting De Friesland. Het symposium trok maar liefst 55 deelnemers en het gaf niet alleen waardevolle inzichten, maar ook nieuwe ontmoetingen en verbindingen tussen generaties.
Goed ouder worden gaat ons allemaal aan
Het bestuur van de SFOO heeft voor het symposium de samenwerking gezocht met NHL Stenden. Goed ouder worden is immers een zaak die alle generaties aangaat. Tegelijkertijd is het contact tussen jong en oud in de huidige samenleving minder intensief en vanzelfsprekender dan voorheen.
SFOO-bestuursleden Riek van der Vlugt en Anne-Marie van Elsacker stelden samen met docent-onderzoeker Sociale Kwaliteit Jaap Ikink van NHL Stenden, en met ondersteuning van drie Social Work studenten, een programma samen. Het doel was om intergenerationeel samenleven en samenwerken nadrukkelijker onder de aandacht te brengen en te verkennen hoe verschillende generaties elkaar kunnen vinden en versterken.
Marian Jager, voorzitter SFOO, opende het symposium. Zij benadrukte dat een andere benadering van vergrijzing nodig is. De aandacht gaat in de samenleving vaak uit naar de gevolgen van ouderdom, zoals kwetsbaarheid, ziekte en zorgbehoefte. Maar dat is slechts een deel van het verhaal. Veel ouderen willen en kunnen actief blijven deelnemen aan de samenleving en daar ook een waardevolle bijdrage aan leveren. Wederkerigheid tussen generaties zou daarbij weer vanzelfsprekender moeten worden.
Kijk verder dan leeftijd
Vervolgens ging Edwin van Adrichem, lector Wonen, Welzijn en Zorg op Hoge Leeftijd bij NHL Stenden, in op de beeldvorming over verschillende generaties en de schijnbare belangenconflicten tussen jong en oud. Jongeren spreken soms over een ‘gerontonomie’: een economie waarin vooral de belangen van ouderen aandacht krijgen. Ouderen krijgen op hun beurt te maken met ageïsme, oftewel leeftijdsdiscriminatie, waardoor zij soms onterecht naar de zijlijn van de samenleving worden geschoven. Ook jongeren kunnen hiermee te maken krijgen wanneer zij als onervaren terzijde worden geschoven.
De oproep van Van Adrichem was helder: kijk naar mensen om wie ze zijn en wat ze kunnen betekenen, en reduceer hen niet tot hun leeftijd. De kracht van de samenleving zit niet in jong of oud, maar in de samenwerking tussen generaties.
Ook de wetenschappelijke onderbouwing van intergenerationeel contact kwam aan bod. Goed vormgegeven contact kan bijdragen aan een positievere beeldvorming over ouderen. Over de effecten op welzijn en eenzaamheid is echter nog onvoldoende bekend. Ook de vraag of beide generaties daadwerkelijk baat hebben bij het contact verdient nader onderzoek. Juist die wederkerigheid moet expliciet aandacht krijgen.
Voor kansrijk intergenerationeel contact zijn wel belangrijke voorwaarden aan te wijzen: gelijkwaardigheid, een gezamenlijk doel, samenwerking en voldoende ondersteuning tijdens de activiteit.
Naar elkaar omzien in een veranderende samenleving
Jesse David Marinus van Planbureau Fryslân liet vervolgens zien welke demografische ontwikkelingen Friesland doormaakt. De komende twintig tot vijfentwintig jaar kent de provincie relatief weinig jongeren ten opzichte van ouderen. Daarna zal de verhouding tussen de generaties naar verwachting weer meer in balans komen. Ook het aantal eenpersoonshuishoudens neemt toe. Dat maakt het belang van naar elkaar omzien alleen maar groter.
Friezen zijn al actief in het ondersteunen van anderen, maar er zijn grenzen aan wat mensen voor elkaar kunnen en willen betekenen. Hulp aan familie en vrienden verloopt vaak vanzelfsprekender en persoonlijker dan hulp aan bijvoorbeeld de buren. Daarom is het belangrijk om de belastbaarheid van mantelzorgers goed in de gaten te houden en te zorgen voor professionele ondersteuning waarop zij kunnen terugvallen. Ook de eigen regie en persoonlijke normen en waarden van degene die hulp ontvangt, verdienen aandacht.
Een mooi voorbeeld uit de zaal maakte duidelijk dat onderlinge hulp veel verschillende vormen kan aannemen. Een deelnemer vertelde dat zij en haar man als een soort grootouders functioneren voor hun buurmeisje, een buitenlandse studente die geen familie in Nederland heeft en zelf om deze bijzondere band had gevraagd.
Wandelen verbindt jong en oud
Een ander inspirerend onderdeel van het symposium was de bijdrage van Welmoed Brunia, derdejaarsstudent Social Work. Samen met twee medestudenten organiseerde zij ter voorbereiding op het symposium wandelingen tussen ouderen en jongeren. De deelnemers gingen in tweetallen op pad.
De wandelingen werden door beide generaties als zeer positief ervaren. Er ontstonden goede gesprekken en het bleek dat jongeren en ouderen veel thema’s en interesses met elkaar delen. De ervaringen laten zien dat ontmoeting niet ingewikkeld hoeft te zijn om waardevol te worden. Een gezamenlijke activiteit kan al een mooie aanleiding zijn om elkaar beter te leren kennen en bestaande beelden over generaties bij te stellen.
Aansluitend gingen de symposiumdeelnemers zelf met elkaar in gesprek over manieren waarop zij intergenerationeel contact kunnen stimuleren. Hun ideeën en suggesties werden op kaartjes verzameld. Deze opbrengsten bieden mooie aanknopingspunten om verder op voort te bouwen.
Verbinding krijgt direct een vervolg
Dat het symposium meer teweegbracht dan alleen een inhoudelijke uitwisseling, bleek ook na afloop. Er werden direct contacten gelegd tussen aanwezigen om mogelijkheden voor intergenerationeel contact verder te verkennen.
Voor Edwin van Adrichem was dat een belangrijk resultaat: het gesprek kwam op gang en deelnemers gingen meteen met elkaar op zoek naar nieuwe verbindingen. Precies dat is waar het om draait, niet alleen praten over samenleven, maar ook daadwerkelijk stappen zetten om verschillende generaties met elkaar in contact te brengen.
De kracht zit niet in jong of oud. De kracht ontstaat tussen generaties.
Een waardevolle basis voor vervolg
Het symposium ‘Samenleven, hoe doe je dat?’ was een geslaagde bijeenkomst die nieuwe inzichten, inspirerende voorbeelden en concrete ideeën heeft opgeleverd. De organisatoren hopen dan ook dat deze bijeenkomst een vervolg krijgt en dat de gesprekken en contacten leiden tot nieuwe initiatieven waarin jong en oud elkaar blijven ontmoeten en versterken.
De SFOO spreekt haar dank uit aan stichting De Friesland voor de financiële ondersteuning en aan NHL Stenden voor de gastvrijheid. Ook gaat een bijzondere dank uit naar HANNN’s Allette en Sanne voor hun organisatorische ondersteuning. En uiteraard hartelijk dank aan alle deelnemers voor jullie aanwezigheid en bijdrage. Want een samenleving waarin mensen naar elkaar omzien, ontstaat niet vanzelf. Die bouwen we samen, generatie voor generatie.
